DigitalBeed.in | प्रतिनिधी
बीड जिल्ह्यासह मराठवाड्यात अनेक भागांत पावसाने अचानक दडी मारल्याने खरीप हंगाम संकटात सापडला आहे. जून महिन्याच्या अखेरीस आणि जुलैच्या सुरुवातीला झालेल्या पावसाच्या भरोशावर शेतकऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर सोयाबीन, तूर, मूग, उडीद, कापूस आणि मका यांची पेरणी केली. मात्र त्यानंतर अनेक दिवस समाधानकारक पाऊस न झाल्याने पिकांची उगवण धोक्यात आली असून अनेक शेतांमध्ये रोपे सुकू लागल्याचे चित्र दिसत आहे. त्यामुळे आता शेतकऱ्यांसमोर दुबार पेरणीचे संकट उभे ठाकले आहे.
बीड जिल्ह्यातील केज, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, गेवराई, अंबाजोगाई, धारूर, माजलगाव, परळी, वडवणी आणि इतर तालुक्यांतील अनेक गावांमध्ये शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. सुरुवातीला झालेल्या पावसामुळे चांगल्या हंगामाची अपेक्षा निर्माण झाली होती. अनेकांनी कर्ज काढून किंवा उधारीवर बियाणे, खते आणि इतर कृषी साहित्य खरेदी करून पेरणी पूर्ण केली. मात्र पावसाने अचानक विश्रांती घेतल्याने शेतकऱ्यांचे सर्व नियोजन विस्कळीत झाले आहे.
शेतांमध्ये उगवलेली पिके आता पाण्याअभावी कोमेजू लागली आहेत. विशेषतः हलक्या जमिनीतील सोयाबीन आणि मूग पिकांवर सर्वाधिक परिणाम दिसून येत आहे. काही ठिकाणी उगवण अपुरी झाली असून अनेक शेतकऱ्यांना पुन्हा पेरणी करण्याची वेळ येण्याची शक्यता आहे. दुबार पेरणी करावी लागल्यास बियाणे, खत, मशागत आणि मजुरी यासाठी अतिरिक्त खर्च करावा लागणार आहे. आधीच वाढत्या उत्पादन खर्चामुळे अडचणीत असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी ही मोठी आर्थिक समस्या ठरू शकते.
यंदा शेतीचा खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. बियाणे, रासायनिक खते, औषधे, डिझेल आणि मजुरीचे दर वाढल्याने शेतकरी आधीच आर्थिक तणावाखाली आहेत. अशा परिस्थितीत पुन्हा पेरणी करण्यासाठी आवश्यक असलेला खर्च उचलणे अनेकांसाठी कठीण ठरणार आहे. काही शेतकऱ्यांनी पीककर्ज घेतले असले तरी त्याचा मोठा भाग पहिल्या पेरणीवर खर्च झाला आहे.
हवामानातील सततच्या बदलांचा फटका शेतीला बसत असल्याचे कृषी क्षेत्रातील जाणकारांचे मत आहे. पाऊस वेळेवर सुरू होणे, त्यानंतर अचानक खंड पडणे आणि नंतर अतिवृष्टी होणे, असे बदलते हवामान शेतीसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. पावसाचे असमान वितरण ही देखील गंभीर समस्या बनली आहे. काही भागांत मुसळधार पाऊस तर काही भाग पूर्णपणे कोरडे राहिल्याचे चित्र दिसत आहे.
दरम्यान, कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना घाईघाईने कोणताही निर्णय न घेण्याचा सल्ला दिला आहे. स्थानिक हवामानाचा अंदाज लक्षात घेऊन आणि कृषी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसार पुढील निर्णय घ्यावेत, असे आवाहन करण्यात येत आहे. ज्या ठिकाणी उगवण पूर्णपणे नष्ट झाली आहे, तेथे परिस्थितीचा आढावा घेऊनच दुबार पेरणीचा विचार करावा, असेही सांगितले जात आहे.
शेतकरी संघटनांनी राज्य शासनाने परिस्थितीची तातडीने दखल घ्यावी, अशी मागणी केली आहे. दुबार पेरणीसाठी अनुदान, आवश्यक बियाण्यांचा पुरवठा, खतांची उपलब्धता आणि पीककर्जाची अतिरिक्त मदत देण्याची मागणी विविध संघटनांकडून होत आहे. तसेच कृषी अधिकारी आणि महसूल प्रशासनाने तातडीने पंचनामे करून वास्तविक परिस्थितीचा अहवाल शासनाकडे पाठवावा, अशी मागणीही पुढे येत आहे.
पावसाने आणखी काही दिवस दडी मारल्यास खरीप हंगामावर मोठा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. वेळेवर पाऊस न झाल्यास उत्पादनात मोठी घट होण्याची शक्यता असून त्याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर होणार आहे. त्यामुळे संपूर्ण कृषी अर्थव्यवस्थेवरही त्याचे परिणाम दिसू शकतात.
सध्या शेतकऱ्यांच्या नजरा आकाशाकडे लागल्या आहेत. समाधानकारक पाऊस झाल्यास उभ्या पिकांना काही प्रमाणात दिलासा मिळू शकतो. मात्र पावसाचा खंड आणखी वाढल्यास दुबार पेरणी अटळ ठरण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बीड जिल्ह्यासह मराठवाड्यातील लाखो शेतकरी आता पावसाची आतुरतेने वाट पाहत आहेत.
कृषीप्रधान महाराष्ट्रात पावसावर अवलंबून असलेली शेती आजही मोठ्या प्रमाणात अस्तित्वात आहे. अशा परिस्थितीत पावसाचा प्रत्येक दिवस शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा असतो. वेळेवर आणि पुरेसा पाऊस झाल्यास चांगल्या उत्पादनाची आशा निर्माण होते, तर पावसाने दडी मारल्यास संपूर्ण हंगाम धोक्यात येतो. त्यामुळे आगामी काही दिवसांतील पावसाची स्थिती खरीप हंगामासाठी निर्णायक ठरणार आहे.