​केज (डिजिटल बीड)

बीड जिल्ह्यातील राजकीयदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील मानल्या गेलेल्या मस्साजोग ग्रामपंचायत सरपंचपदाच्या पोटनिवडणुकीचा निकाल आज, २९ एप्रिल रोजी जाहीर झाला. या अटीतटीच्या लढतीत स्वरूपानंद देशमुख यांनी ९२ मतांच्या फरकाने दणदणीत विजय मिळवला आहे. त्यांनी दिवंगत माजी सरपंच संतोष देशमुख यांच्या पत्नी अश्विनी देशमुख यांचा पराभव केला. ही निवडणूक केवळ सत्तेसाठी नव्हती, तर तिला संतोष देशमुख यांच्या हत्येची मोठी भावनिक किनार लाभली होती, मात्र मतदारांनी ‘विकासाला’ कौल दिल्याचे या निकालातून स्पष्ट झाले आहे.

​सहानुभूतीची लाट की विकासाचा मुद्दा?

​डिसेंबर २०२४ मध्ये मस्साजोगचे तत्कालीन सरपंच संतोष देशमुख यांची निर्घृण हत्या करण्यात आली होती. या घटनेमुळे संपूर्ण महाराष्ट्रात संतापाची लाट उसळली होती. त्यांच्या निधनानंतर रिक्त झालेल्या या जागेसाठी ही पोटनिवडणूक घेण्यात आली. अश्विनी देशमुख या सहानुभूतीच्या लाटेवर निवडून येतील, असा राजकीय जाणकारांचा अंदाज होता. मात्र, स्वरूपानंद देशमुख यांनी पहिल्या फेरीपासूनच आपली आघाडी कायम ठेवत सर्वांचे अंदाज चुकीचे ठरवले.

​मतमोजणीचा लेखाजोखा

​केज तहसील कार्यालयात पार पडलेल्या मतमोजणीत एकूण १,७४४ मतदान झाले होते. तीन फेऱ्यांमध्ये पार पडलेल्या या मोजणीत स्वरूपानंद यांना ९१४ मते मिळाली, तर अश्विनी देशमुख यांना ८२२ मतांवर समाधान मानावे लागले.

​विजयानंतरचा मोठेपणा: देशमुखांच्या घरी जाऊन घेतले दर्शन

​विजयानंतर स्वरूपानंद देशमुख यांनी दिलेली प्रतिक्रिया लक्षवेधी ठरली. त्यांनी सांगितले की, “हा विजय वैयक्तिक नसून संपूर्ण गावाचा आहे.” विशेष म्हणजे, विजयाचा गुलाल उधळल्यानंतर स्वरूपानंद यांनी थेट संतोष देशमुख यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण केला आणि कुटुंबीयांची भेट घेतली. “संतोष देशमुख यांना न्याय मिळवून देण्यासाठी मी सदैव कुटुंबाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभा राहीन,” अशी ग्वाही त्यांनी यावेळी दिली.

​राजकीय वर्तुळात चर्चा

​या निकालाने केज तालुक्यात मोठी खळबळ उडाली आहे. संतोष देशमुख यांचे बंधू धनंजय देशमुख यांनी हा निकाल स्वीकारत नवनिर्वाचित सरपंचांचे अभिनंदन केले आहे. “आम्ही कायदेशीर लढाईत व्यस्त असल्यामुळे प्रचारात कमी पडलो असावे, मात्र लोकशाहीचा कौल आम्हाला मान्य आहे,” असे त्यांनी नमूद केले.

​निकाल एका नजरेत:

• ​विजेता: स्वरूपानंद देशमुख (९१४ मते)

• ​पराभूत: अश्विनी संतोष देशमुख (८२२ मते)

• ​विजयाचे अंतर: ९२ मते

• ​प्रमुख मुद्दा: संतोष देशमुख हत्या प्रकरणानंतर रिक्त झालेली जागा.

मस्साजोग ग्रामपंचायत पोटनिवडणुकीच्या या निकालाने केवळ एका गावाची सत्ता बदलली नाही, तर केज तालुक्याच्या राजकारणाला एक ‘नवी दिशा’ दिली आहे.

या निकालाचे राजकीय विश्लेषण खालील मुद्द्यांच्या आधारे करता येईल:

१. सहानुभूतीपेक्षा ‘विकास आणि खंबीर नेतृत्व’ सरसदिवंगत संतोष देशमुख यांच्या हत्येनंतर त्यांच्या पत्नी अश्विनी देशमुख रिंगणात होत्या. सामान्यतः अशा निवडणुकीत मोठी ‘सहानुभूतीची लाट’ असते, मात्र मतदारांनी केवळ भावनेच्या भरात न जाता स्वरूपानंद देशमुख यांच्या कामाला आणि खंबीर नेतृत्वाला पसंती दिली. हे ग्रामीण राजकारणातील एका प्रगल्भ बदलाचे लक्षण आहे.

२. ‘प्रचंड’ मतदानाचा संदेश (८४ टक्के मतदान)तळपत्या उन्हातही मस्साजोगमधील ८४ टक्के मतदारांनी आपला हक्क बजावला. हे वाढलेले मतदान प्रस्थापित व्यवस्थेविरुद्धचा ‘सायलेंट व्होटर’ होता का, अशी चर्चा आता सुरू झाली आहे. ज्यावेळी मतदान वाढते, त्यावेळी तो सत्ताधाऱ्यांविरुद्धचा किंवा बदलाचा कौल मानला जातो, जे स्वरूपानंद यांच्या विजयाने स्पष्ट झाले.

३. गटबाजीला छेद आणि नव्या समीकरणांची नांदीमस्साजोगमध्ये वर्षानुवर्षे चालत आलेल्या पारंपारिक गटांना छेद देत स्वरूपानंद देशमुख यांनी स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण केले आहे. या निकालाचा परिणाम आगामी विधानसभा आणि जिल्हा परिषद निवडणुकांवरही होण्याची शक्यता आहे, कारण केज तालुक्यात आता देशमुखांच्या रूपाने एक नवा आणि आक्रमक चेहरा समोर आला आहे.

४. विजयानंतरचा ‘मैत्रीपूर्ण’ दृष्टिकोनविजयानंतर गुलालाची उधळण करूनही स्वरूपानंद यांनी थेट संतोष देशमुख यांच्या घरी जाऊन प्रतिमेचे दर्शन घेणे, ही एक नवी राजकीय संस्कृती दर्शवते. “राजकारण निवडणुकीपुरते, पण गावाच्या हितासाठी आपण सर्व एक आहोत,” हा संदेश त्यांनी दिला. यामुळे गावातील दोन गटांमधील संघर्ष कमी होऊन विकासाच्या राजकारणाला सुरुवात होण्याची चिन्हे आहेत.५. पाणी आणि स्थानिक प्रश्नांना महत्त्वप्रचारादरम्यान स्वरूपानंद यांनी गावातील प्रलंबित पाणी प्रश्नावर भर दिला होता. मतदारांनी या मुद्द्याला पाठिंबा दिल्याने, आता नुसत्या भावनेवर निवडणूक जिंकणे कठीण असून प्रत्यक्ष कामच बोलावे लागते, हा संदेश तालुक्यात गेला आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर: मस्साजोगने हे सिद्ध केले आहे की, ग्रामीण भागातील जनता आता केवळ ‘नातेसंबंध’ किंवा ‘सहानुभूती’ पाहून मतदान करत नाही, तर जो जमिनीवर काम करेल आणि संकटात खंबीरपणे उभा राहील, त्यालाच आपला ‘कारभारी’ म्हणून निवडते.